Dầu diesel để lâu có bị hỏng không? Thời gian lưu trữ và cách bảo quản đúng 

Dầu diesel thường được dự trữ để vận hành máy phát điện, xe nâng, máy công trình hoặc thiết bị sản xuất. Vì vậy, nhiều người cho rằng nhiên liệu này có thể bảo quản trong thời gian dài mà không ảnh hưởng đến chất lượng.

Thực tế, dầu diesel vẫn có thể xuống cấp theo thời gian do quá trình oxy hóa, nhiễm nước và sự phát triển của vi sinh vật. Nếu không được bảo quản đúng cách, nhiên liệu có thể hình thành cặn, gây tắc lọc, ảnh hưởng đến kim phun và làm giảm hiệu suất động cơ.

Vậy dầu diesel để được bao lâu? Những yếu tố nào khiến nhiên liệu bị suy giảm chất lượng và làm thế nào để bảo quản đúng? DSP VINA sẽ giúp bạn hiểu rõ cơ chế xuống cấp của dầu diesel cũng như các giải pháp bảo quản hiệu quả để duy trì chất lượng nhiên liệu trong quá trình lưu trữ.

Dầu diesel để lâu có bị hỏng không?

Không có một mốc thời gian chung áp dụng cho tất cả các loại dầu diesel. Tuổi thọ của nhiên liệu phụ thuộc vào chất lượng ban đầu, điều kiện bảo quản và môi trường lưu trữ.

Trong điều kiện lý tưởng, diesel có thể duy trì chất lượng trong khoảng 6 đến 12 tháng. Nếu nhiên liệu được lưu trữ trong bồn kín, hạn chế tiếp xúc với không khí, kiểm soát tốt độ ẩm và sử dụng thêm phụ gia ổn định nhiên liệu, thời gian này có thể kéo dài từ 12 đến 24 tháng.

Ngược lại, nếu bồn chứa thường xuyên chịu nhiệt độ cao, có hiện tượng nước ngưng tụ hoặc sử dụng nhiên liệu có hàm lượng biodiesel lớn, chất lượng có thể suy giảm nhanh hơn nhiều.

Dưới đây là thời gian lưu trữ mang tính tham khảo:

Cần lưu ý rằng các mốc trên không phải “hạn sử dụng”. Trên thực tế, có những bồn chứa vẫn đảm bảo chất lượng sau nhiều tháng nếu được kiểm soát tốt, trong khi cũng có trường hợp nhiên liệu xuống cấp rất nhanh do điều kiện lưu trữ không phù hợp.

Điều quan trọng nhất không phải là diesel đã được lưu bao lâu mà là trong suốt thời gian đó, nhiên liệu đã tiếp xúc với những yếu tố nào.

Vì sao dầu diesel bị xuống cấp theo thời gian?

Nhiều người cho rằng dầu diesel chỉ bị hỏng khi có bụi bẩn hoặc nước lọt trực tiếp vào bồn chứa. Thực tế, ngay cả trong bồn chứa kín, nhiên liệu vẫn liên tục biến đổi do các phản ứng hóa học và tác động của môi trường.

Có bốn nguyên nhân chính khiến diesel suy giảm chất lượng:

• Oxy hóa.
• Nhiễm nước.
• Phát triển vi sinh vật.
• Thành phần biodiesel.

Trong đó, oxy hóa thường là quá trình khởi đầu và diễn ra liên tục trong suốt thời gian lưu trữ.

Oxy hóa ảnh hưởng như thế nào đến dầu diesel?

Mặc dù bồn chứa được đậy kín, bên trong vẫn luôn tồn tại một khoảng không chứa không khí. Oxy trong khoảng không này sẽ từ từ phản ứng với các phân tử hydrocarbon của nhiên liệu.

Quá trình oxy hóa diễn ra rất chậm nên người sử dụng gần như không nhận thấy sự thay đổi trong giai đoạn đầu. Tuy nhiên, theo thời gian, các phản ứng này sẽ tạo ra các hợp chất có khối lượng phân tử lớn hơn, còn gọi là gum (nhựa nhiên liệu) và các sản phẩm oxy hóa khác.

Những hợp chất này không dễ hòa tan trở lại trong nhiên liệu. Chúng tích tụ dần và trở thành cặn bám trong bồn chứa, đường ống, bộ lọc và kim phun.

Khi lượng cặn tăng lên, hệ thống nhiên liệu sẽ bắt đầu xuất hiện nhiều vấn đề như:

• Bộ lọc nhiên liệu nhanh bị tắc.
• Kim phun bám cặn, tia phun không còn tơi.
• Quá trình cháy diễn ra kém hiệu quả.
• Động cơ tiêu hao nhiều nhiên liệu hơn.
• Khí thải tăng và hiệu suất giảm.

Quá trình oxy hóa sẽ diễn ra nhanh hơn nếu diesel được lưu trữ trong môi trường có nhiệt độ cao hoặc thường xuyên tiếp xúc với ánh nắng trực tiếp.

Đó là lý do các kho chứa nhiên liệu chuyên nghiệp luôn cố gắng giảm nhiệt độ lưu trữ, hạn chế khoảng không khí trong bồn và kiểm soát chu kỳ luân chuyển nhiên liệu.

Nhiễm nước – Nguyên nhân phổ biến nhưng thường bị bỏ qua

Nhiều người cho rằng nước chỉ xuất hiện trong dầu diesel khi bồn chứa bị rò rỉ hoặc nước mưa lọt vào. Thực tế, ngay cả những bồn chứa hoàn toàn kín cũng có thể xuất hiện nước sau một thời gian lưu trữ.

Nguyên nhân đến từ hiện tượng ngưng tụ hơi nước.

Trong quá trình thay đổi nhiệt độ giữa ngày và đêm, không khí bên trong bồn chứa liên tục giãn nở và co lại. Hơi ẩm có trong không khí sẽ ngưng tụ trên thành bồn dưới dạng các giọt nước nhỏ. Theo thời gian, những giọt nước này chảy xuống đáy bồn và tích tụ thành một lớp nước mỏng.

Do nước có khối lượng riêng lớn hơn dầu diesel nên chúng luôn nằm ở đáy bồn chứa.

Quá trình này diễn ra rất chậm và gần như không thể nhận biết bằng mắt thường. Tuy nhiên, sau nhiều tháng lưu trữ, lượng nước tích tụ có thể đủ lớn để gây ảnh hưởng đến chất lượng nhiên liệu.

Đối với các bồn chứa ngoài trời hoặc tại khu vực có độ ẩm cao như Việt Nam, hiện tượng ngưng tụ xảy ra thường xuyên hơn do chênh lệch nhiệt độ giữa ban ngày và ban đêm.

Đó cũng là lý do nhiều doanh nghiệp phát hiện nước trong bồn chứa dù nhiên liệu chưa từng tiếp xúc trực tiếp với mưa hoặc nguồn nước bên ngoài.

Nước ảnh hưởng như thế nào đến dầu diesel?

Bản thân nước không hòa tan hoàn toàn trong diesel nhưng lại tạo ra nhiều vấn đề cho hệ thống nhiên liệu.

Trước hết, nước làm giảm chất lượng của quá trình đốt cháy.

Khi nước theo nhiên liệu đi vào hệ thống:

• Quá trình phun nhiên liệu trở nên kém ổn định.
• Hiệu suất cháy giảm.
• Động cơ khó khởi động hơn, đặc biệt sau thời gian dài không vận hành.

Quan trọng hơn, nước tạo điều kiện cho ăn mòn.

Các chi tiết như:

• bồn chứa,
• đường ống,
• bơm cao áp,
• kim phun

đều có thể bị oxy hóa hoặc gỉ sét nếu thường xuyên tiếp xúc với nước.

Tuy nhiên, đây vẫn chưa phải là vấn đề nghiêm trọng nhất.

Điều đáng lo ngại hơn là nước tạo môi trường sống lý tưởng cho vi sinh vật phát triển.

Vi sinh vật trong dầu diesel hình thành như thế nào?

Đây là hiện tượng mà nhiều người sử dụng nhiên liệu chưa từng nghe đến.

Thực tế, trong môi trường luôn tồn tại nhiều loại:

• vi khuẩn,
• nấm men,
• nấm mốc.

Bản thân chúng không thể phát triển trong dầu diesel nguyên chất. Tuy nhiên, khi đáy bồn xuất hiện nước, giữa lớp nước và lớp diesel sẽ hình thành một vùng tiếp xúc. Đây chính là nơi vi sinh vật sinh trưởng.

Vi sinh vật sử dụng:

• nước để sinh sống,
• hydrocarbon trong diesel làm nguồn dinh dưỡng.

Sau một thời gian, số lượng vi sinh vật tăng nhanh và hình thành các mảng bùn sinh học (sludge hoặc biofilm).

Điều gì xảy ra khi vi sinh vật phát triển?

Tắc lọc nhiên liệu

Các mảng bùn bị cuốn theo dòng diesel và nhanh chóng làm nghẹt bộ lọc.

Nhiều trường hợp doanh nghiệp thay lọc liên tục nhưng không xử lý nguồn gốc vấn đề nên tình trạng vẫn tái diễn.

Ăn mòn bồn chứa

Một số chủng vi khuẩn tạo ra axit trong quá trình trao đổi chất.

Theo thời gian, các axit này làm tăng tốc độ ăn mòn:

• bồn thép,
• đường ống,
• bơm,
• các chi tiết kim loại.

Hiện tượng này được gọi là ăn mòn do vi sinh vật (Microbiologically Influenced Corrosion – MIC).

Giảm chất lượng nhiên liệu

Vi sinh vật cũng làm thay đổi thành phần của diesel.

Kết quả là:

• nhiên liệu dễ tạo cặn hơn,
• quá trình cháy kém ổn định,
• hiệu suất động cơ giảm.

Vì sao diesel B5 và B10 dễ xuống cấp hơn?

Trong những năm gần đây, nhiên liệu diesel tại Việt Nam chủ yếu là B5 và ở một số thị trường bắt đầu sử dụng B10.

Điều này cũng làm thay đổi yêu cầu bảo quản nhiên liệu.

Khác với diesel khoáng truyền thống, biodiesel có đặc tính:

• hút ẩm mạnh hơn,
• dễ oxy hóa hơn,
• khả năng phân hủy sinh học cao hơn.

Điều này mang lại lợi ích về môi trường nhưng cũng khiến nhiên liệu nhạy cảm hơn trong quá trình lưu trữ.

Nếu để lâu trong điều kiện không phù hợp:

• lượng nước hấp thụ tăng,
• tốc độ oxy hóa nhanh hơn,
• nguy cơ phát triển vi sinh vật cao hơn.

Đó là lý do nhiều nhà sản xuất máy phát điện dự phòng khuyến nghị không nên lưu trữ nhiên liệu B10 trong thời gian quá dài nếu không có biện pháp kiểm soát chất lượng.

7 dấu hiệu cho thấy dầu diesel đã xuống cấp

Không phải lúc nào nhiên liệu xuống cấp cũng có thể nhận biết ngay bằng mắt thường. Tuy nhiên, trong quá trình kiểm tra hoặc vận hành, bạn có thể chú ý một số dấu hiệu sau:

Màu nhiên liệu sẫm hơn bình thường

Diesel mới thường có màu vàng nhạt hoặc vàng hổ phách. Nếu nhiên liệu chuyển sang màu nâu sẫm hoặc đục, đó có thể là dấu hiệu của quá trình oxy hóa.

Xuất hiện cặn hoặc bùn

Quan sát đáy bồn hoặc mẫu nhiên liệu nếu thấy cặn lắng, bùn hoặc các hạt lơ lửng thì cần kiểm tra ngay trước khi tiếp tục sử dụng.

Có nước ở đáy bồn

Đây là dấu hiệu cho thấy quá trình ngưng tụ đã diễn ra trong thời gian dài và làm tăng nguy cơ phát triển vi sinh vật.

Bộ lọc nhiên liệu nhanh bị tắc

Nếu chu kỳ thay lọc ngắn hơn bình thường mà không có nguyên nhân rõ ràng, hãy kiểm tra chất lượng nhiên liệu trong bồn chứa.

Động cơ khó khởi động

Đặc biệt ở máy phát điện dự phòng, nhiên liệu xuống cấp có thể làm quá trình phun và cháy kém hiệu quả, khiến động cơ khởi động khó hơn.

Khói xả tăng bất thường

Cặn và sản phẩm oxy hóa làm giảm chất lượng quá trình cháy, dẫn đến lượng khói xả tăng và động cơ hoạt động kém ổn định.

Động cơ giảm công suất hoặc tiêu hao nhiên liệu nhiều hơn

Đây thường là dấu hiệu xuất hiện ở giai đoạn sau, khi chất lượng nhiên liệu đã ảnh hưởng đáng kể đến hệ thống nhiên liệu và quá trình đốt cháy.

Cách bảo quản dầu diesel đúng cách để duy trì chất lượng nhiên liệu

Mặc dù dầu diesel sẽ xuống cấp theo thời gian, quá trình này hoàn toàn có thể được làm chậm nếu nhiên liệu được bảo quản đúng cách.

Đối với doanh nghiệp sử dụng máy phát điện dự phòng, xe nâng, máy công trình hoặc lưu trữ nhiên liệu trong thời gian dài, việc đầu tư vào quy trình bảo quản thường mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn nhiều so với chi phí sửa chữa hệ thống nhiên liệu sau này.

Dưới đây là những nguyên tắc quan trọng giúp duy trì chất lượng dầu diesel trong quá trình lưu trữ.

Sử dụng bồn chứa phù hợp và hạn chế tiếp xúc với không khí

Oxy là một trong những tác nhân thúc đẩy quá trình oxy hóa của dầu diesel. Vì vậy, mục tiêu đầu tiên khi bảo quản nhiên liệu là giảm tối đa lượng không khí tiếp xúc với bề mặt dầu.

Các bồn chứa nên được thiết kế kín, có nắp đậy và hệ thống thông hơi phù hợp để hạn chế hơi ẩm xâm nhập từ môi trường.

Ngoài ra, cần thường xuyên kiểm tra các vị trí như nắp bồn, mặt bích và đường ống để phát hiện sớm tình trạng hở hoặc rò rỉ, tránh làm tăng tốc độ oxy hóa của nhiên liệu.

Không để bồn chứa quá rỗng trong thời gian dài

Nhiều người cho rằng bồn chứa càng ít nhiên liệu thì càng dễ quản lý. Tuy nhiên, điều này lại làm tăng lượng không khí bên trong bồn.

Khoảng không càng lớn thì lượng hơi ẩm lưu thông càng nhiều. Khi nhiệt độ thay đổi giữa ngày và đêm, hơi nước sẽ ngưng tụ trên thành bồn và chảy xuống đáy, làm tăng nguy cơ nhiễm nước.

Vì vậy, với các bồn chứa lưu trữ dài ngày, nên duy trì mức nhiên liệu hợp lý để giảm khoảng không chứa không khí, đồng thời vẫn đảm bảo không vượt quá dung tích thiết kế nhằm tạo khoảng giãn nở khi nhiệt độ tăng.

Bảo quản ở nơi khô ráo, tránh nhiệt độ cao và ánh nắng trực tiếp

Nhiệt độ là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến tốc độ oxy hóa của dầu diesel.

Nếu bồn chứa được đặt ngoài trời và thường xuyên tiếp xúc với ánh nắng, nhiệt độ nhiên liệu có thể tăng cao hơn nhiều so với nhiệt độ môi trường. Điều này làm các phản ứng hóa học diễn ra nhanh hơn, thúc đẩy quá trình hình thành cặn và nhựa nhiên liệu.

Trong điều kiện cho phép, nên đặt bồn chứa ở khu vực có mái che, thông thoáng và tránh ánh nắng trực tiếp. Đối với các bồn chứa ngoài trời, có thể cân nhắc sử dụng lớp sơn phản xạ nhiệt hoặc giải pháp che chắn phù hợp để giảm nhiệt độ bề mặt bồn.

Kiểm tra và xả nước định kỳ ở đáy bồn

Như đã đề cập, nước là nguyên nhân dẫn đến nhiều vấn đề như ăn mòn, phát triển vi sinh vật và giảm chất lượng nhiên liệu.

Do đó, với các bồn chứa có thời gian lưu trữ dài, cần kiểm tra đáy bồn định kỳ để phát hiện nước ngưng tụ.

Nếu bồn chứa được trang bị van xả đáy, nên thực hiện xả nước theo lịch bảo trì phù hợp. Đây là một thao tác đơn giản nhưng có thể giúp giảm đáng kể nguy cơ hình thành bùn sinh học và kéo dài tuổi thọ của cả nhiên liệu lẫn hệ thống chứa.

Luân chuyển nhiên liệu theo nguyên tắc “nhập trước – xuất trước”

Một sai lầm khá phổ biến là liên tục bổ sung nhiên liệu mới nhưng vẫn để một phần diesel cũ tồn tại trong bồn trong thời gian dài.

Để hạn chế tình trạng này, nên áp dụng nguyên tắc FIFO (First In – First Out), tức là nhiên liệu nhập trước sẽ được sử dụng trước.

Việc luân chuyển nhiên liệu hợp lý giúp giảm thời gian lưu trữ trung bình của diesel, từ đó hạn chế nguy cơ xuống cấp do oxy hóa hoặc nhiễm nước.

Cân nhắc sử dụng phụ gia ổn định nhiên liệu

Đối với các hệ thống phải lưu trữ diesel trong nhiều tháng, chẳng hạn như máy phát điện dự phòng hoặc kho nhiên liệu công nghiệp, có thể cân nhắc sử dụng phụ gia ổn định nhiên liệu (Fuel Stabilizer).

Các phụ gia này được thiết kế nhằm:

• Làm chậm quá trình oxy hóa.
• Hạn chế hình thành cặn.
• Duy trì tính ổn định của nhiên liệu trong quá trình lưu trữ.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng phụ gia không thể “hồi sinh” một nhiên liệu đã xuống cấp. Hiệu quả cao nhất chỉ đạt được khi phụ gia được bổ sung vào nhiên liệu còn đạt chất lượng tốt và sử dụng đúng theo khuyến nghị của nhà sản xuất.

Kiểm tra chất lượng nhiên liệu trước khi đưa vào sử dụng

Đối với diesel đã được lưu trữ trong thời gian dài, đặc biệt là trên 6–12 tháng, không nên đưa vào vận hành ngay mà nên kiểm tra sơ bộ trước.

Một số dấu hiệu cần quan sát gồm:

• Màu sắc của nhiên liệu có thay đổi hay không.
• Có cặn hoặc chất lơ lửng.
• Có nước ở đáy bồn.
• Mùi nhiên liệu có bất thường.

Đối với các hệ thống quan trọng như máy phát điện dự phòng của bệnh viện, trung tâm dữ liệu hoặc nhà máy sản xuất, doanh nghiệp nên cân nhắc thực hiện phân tích mẫu nhiên liệu định kỳ để đánh giá các chỉ tiêu như hàm lượng nước, độ sạch và mức độ oxy hóa trước khi tiếp tục sử dụng.

Những sai lầm thường gặp khi bảo quản dầu diesel

Trong thực tế, nhiều sự cố của hệ thống nhiên liệu không xuất phát từ chất lượng diesel ban đầu mà đến từ cách lưu trữ chưa phù hợp.

Một số sai lầm phổ biến gồm:

• Cho rằng dầu diesel có thể lưu trữ vô thời hạn mà không cần kiểm tra.
• Để bồn chứa ngoài trời trong thời gian dài mà không có biện pháp hạn chế nhiệt độ.
• Không kiểm tra hoặc xả nước ở đáy bồn.
• Trộn nhiên liệu cũ và mới mà không kiểm soát thời gian lưu trữ.
• Chỉ thay lọc nhiên liệu khi gặp sự cố nhưng không kiểm tra chất lượng nhiên liệu trong bồn.

Việc nhận biết và khắc phục sớm những sai lầm này sẽ giúp giảm đáng kể nguy cơ hỏng bơm cao áp, kim phun và hạn chế tình trạng dừng máy ngoài kế hoạch.

Kết luận

Dầu diesel không có hạn sử dụng cố định, nhưng không có nghĩa là có thể bảo quản vô thời hạn. Trong quá trình lưu trữ, nhiên liệu vẫn chịu tác động của oxy, nhiệt độ, hơi ẩm và vi sinh vật, khiến chất lượng suy giảm theo thời gian nếu không được bảo quản đúng cách.

Thời gian lưu trữ thực tế phụ thuộc vào nhiều yếu tố như điều kiện môi trường, loại nhiên liệu, thiết kế bồn chứa và quy trình bảo quản. Với các loại diesel có pha biodiesel như B5 hoặc B10, việc kiểm soát chất lượng trong quá trình lưu kho càng trở nên quan trọng do khả năng hút ẩm và oxy hóa cao hơn.

Để duy trì chất lượng nhiên liệu, doanh nghiệp nên kết hợp nhiều biện pháp như sử dụng bồn chứa phù hợp, hạn chế tiếp xúc với không khí, kiểm soát nhiệt độ, xả nước định kỳ và luân chuyển nhiên liệu theo nguyên tắc “nhập trước – xuất trước”. Đối với các hệ thống lưu trữ dài hạn, việc kiểm tra chất lượng nhiên liệu định kỳ cũng là giải pháp hiệu quả nhằm phát hiện sớm các dấu hiệu xuống cấp và hạn chế rủi ro cho hệ thống nhiên liệu.

Xem thêm:

Các loại dầu diesel phổ biến hiện nay: Phân loại và cách lựa chọn chuẩn

Dầu diesel dùng để làm gì? 05 ứng dụng quan trọng trong đời sống & công nghiệp